اين مناسبت بايد بگوييم كه در « كمدى الهى » دانته اين اشعار آمده است : وقت ، لحظهء صبح نخستين بود و خورشيد در ميان همان ستارگانى بود كه از صبح ازل همراه آن بودند و عشق الهى اين چيزهاى زيبا را براى نخستين بار به حركت آورد 14 شاهد رواج اين نظريّهء ميان اعراب در كتاب : الشّعر و الشّعراء ابن قتيبة ( متوفّى به سال 889 / 276 ه . ) هست ، آنجا كه در شرح شعر ابو نواس كه گويد : « هنگامى برگزيده شد كه ستارگان متوقّف بود و هنوز در مدار قرار نداشت » مىنويسد : « مقصود اين است كه شراب وقتى برگزيده شد كه خدا فلك را آفريد . اهل حساب گويند كه خداوند متعال هنگامى كه ستارگان را آفريد ، همه را در يك برج فراهم و متوقّف كرد ، سپس از آنجا به راه انداخت و همچنان روان هست تا باز در همان برج فراهم شود و چون بدانجا باز گردد قيامت به پا شود و دنيا نابود شود . هنديان گويند كه به زمان نوح همهء ستارگان ، بجز اندكى ، در برج حوت فراهم آمدند و مخلوق به طوفان هلاك شد و همانقدر از آنها ماند كه از ستارگان بيرون حوت مانده بود . من اين را ياد كردم نه از آن رو كه به نزد من درست مىنمايد ، بلكه خواستم معنى شعر و نظر شاعر را در اين باب روشن كنم . 15 بعدها ابو معشر منجّم ، آن گاهشمارى را كه از مبدأ طوفان آغاز مىشود به كار برد ، زيرا طوفان به وقت مقارنهء ستارگان در نهايت دائرة البروج رخ داده بود . 16 به سختى مىتوان چيزى دربارهء متن عربى كتاب سند هند حدس زد ، زيرا نسخهء آن به جا نمانده ، و نيز بدشوارى مىتوان از نقش مترجمان در اين باب چيزى گفت . فزارى تا همين اواخر به علّت تضاد اطلاعاتى كه در منابع اسلامى دربارهء او به دست مىآمد ، دو كس بود و اثبات نام واقعى او يكى از خدمات فراوان نالينو به دانش است . 17 فزارى در كتاب خود قواعد و روشهاى هندى را براى تنظيم جدولهاى نجومى تازه يعنى زيج به كار برده است 18 و هم او بنياد مكتبى را كه در دانش عربى « مكتب سند هند » عنوان يافته به جا نهاده ، ولى طبعا اصلاحات و اضافات اساسى در آن كرد و گاهشمارى هندى را به سالهاى عربى برگرداند ، يعنى نظام كلپه را به حساب سالهاى قمرى كه پيش مسلمانان معمول بود ، مبدّل كرد . 19 اضافات وى در خصوص مطالب مربوط به سرزمينهاى خلافت گسترشى چشمگير داشت .